1968 05 18-19 Zevart Operet by AGBU-AYA in Theatre du Liban

«Խօսնակ» b) Zartonk... When the AYA Beirut Executive Committee planned to present a performance of exceptional value, it made the best choice, With Dikran Chukhajian's "Keose Kehea". This operetta, written in Turkic language and staged several times in its time, remained out of the treasury of Armenian art for almost a century, and no one thought to save the talented musician’s, T. Chukhajian's musical. The honor went to the AYA celebrating the Centennial of the first performance of the Armenian Opera, Armenianizing "Keose Kehea" and donating the operetta "ZVART" to our art treasury. "This work, in its entirety, (music and original text) was not available yet. Mrs. S. Hagopian how desposed the musical part, and a copy of the Lipretto, the example of 1876 could be found only in Istanbul, with the noble gesture of Balkjian sisters, we managed to have copy of "Keose Kehea.” “The original text version of “Keose Kehea” is the work of a certain Rshtouni, working in Choukhajian's group, who gave a satire in Turkish, full of vulgarity in Turkish, which is a kind reflection of the local environment. So, more than a translation, a re-creation in Armenian was needed, which was skillfully performed by the young Lebanese-Armenian writer Armen Tarian. There is no margin of comparison between the literature of "Keose Kehe" and "Zvart"., A work with lasting value that returns to Armenia Dikran Chukhajian's operetta". So, it was the performance of a work always full of surprises, which kept our artists busy until the last day. A. Tarian and B. Fazlian, Dr. E. Elmajian and Cheskinoff, the soloists and all the participants in the group, especially the art-loving AYA members and the committees. The successful performances of "ZVART" from “Theater Du Liban” to Caloust Gulbenkian Auditorium is the best guarantee of the vitality, curve and ability of the names and committees mentioned above. Հայ Երիտասարդաց Ընկերակցութեան Պէյրութի Տեղական Գործադիր Մարմինը, երբ կը ծրագրէր ներկայացնել բացառիկ արժէքով գործ մը, լաւագոյն ընտրութիւնը կ՝ընէր, Տ. Չուխաճեանի «Քէօսէ Քեհեա»յով: Թրքերէն լեզուով գրուած, եւ իր ատենին քանի մը անգամ բեմադրուած այս օփերէթը, շուրջ դարէ մը իվեր, հայ արուեստի գանձարանէն դուրս էր մնացեր, ու ոչ ոք, մտածեր էր զայն հայացնելով, փրկել մեծատաղանդ երաժիշտին՝ Տ. Չուխաճեանի սոն գործը: Պատիւը կերթայ ՀԵԸի տղոց, որոնք հայկական օփերայ Ա. Ներկայացման 100-ամեակը նշեցին, հայացնելով «Քէօսէ Քեհեա»ն ու մեր գեղարուեստի գանձարանին նուիրելով «ԶՈՒԱՐԹ» օփերէթը»: «Տուեալ գործը, իր ամբողջութեանը մէջ, (երաժշտութիւն ու բնագիր) տրամադրելի չէր տակաւին: Երաժշտական մասը, երգերով ու նուագախումբի բաժինովը պիտի տրամադրուէր Տիկին. Ս. Յակոբեանի կողմէ, մինչ Լիպրեթթոյէն, 1876ի օրինակը կարելի պիտի ըլլար գտնել միայն Պոլսոյ մէջ՝ Պալըգճեան քոյրերու ազնուական ժեսթով, կ'ունենայինք նկարատիպ օրինակները «Քէօսէ Քեհեա»յին»: «Քէօսէ Քեհեա»յի բնագիրը գործն է Չուխաճեանի խումբին մէջ գործող ոմն Ռշտունիի, որ Թրքերէն լեզուով տուած է տեղական միջավայրի մէկ հարազատ արտացոլացումը եղող թրքերէնի գռեհկաբանութեամբ լեցուն երգիծախաղ մը: Ուրեմն, Թարգմանութիւնէ աւելի, հայաբար վերստեղծում մը անհրաժեշտ էր, զոր ձեռնահասօրէն կատարեց Լիբանանահայ երիտասարդ գրող՝ Ար մէն Դարեան: Բաղդատականան ոչ մէկ եզր «Քէօսէ Քեհե»յի եւ «Զուարթ»ի գրականութեան միջեւ: Մնայուն արժէքով գործ մը, որ հայութեան կը վերադարձնէ Տ. Չուխաճեանի սոյն օփերէթը»: «Ահա, միշտ անակնկալներով լեցուն գործի մը բեմադրութիւնն էր, որ մինչեւ վերջին օրը, զբաղած պահեց մեր արուեստագէտները, Ա. Դարեանն ու Պ. Ֆազլեանը, Տոքթ. Է. Էլմաճեանն ու Չեսքինոֆը եւ խումբին մենակատարներն ու ու բոլոր մասնակիցները, առաւել ՀԵԸի արուեստասէր տղաքն ու վարչական մեքենան: «ԶՈՒԱՐԹ»ի յաջող ներկայացումները, Թէաթր Տիւ Լիպանէն մինչեւ Գ. Կիւլպէնկեան հանդիսասրահ, լաւագոյն գրաւականն են վերեւ յիաշատակուած անուններուն ու մարմիններուն կենսունակութեան, կորովին ու կարողականութեան»: (Kh 1968 May-Jun p225ռ234) **b) Zartonk...On the Saturday night of May 18, a musical festival was organized in the Lipan Theater du Liban, which gave every audience, Armenian or non-Armenian, another opportunity to marvel at the great talent Tigran Chukhajian.. Today, a hundred years later, we listen to him with the same pleasure and more pride as a Rossini or a Verdi. AGBU Youth Association could not have paid a more worthy honor to Armenian music and theater than by choosing an unknown work of Digran Choukhajian, "Keose Kehea", which was not awarded with an Armenian performance. And what was presented was simply an image of your pride, what turned out pleased any Armenian individual. An Armenian youth organization, with a local Lebanese standard, took care of the work of an official group, in need of a large financial support from the state. And the hall overflowing with a large number of selections fully appreciated the effort and initiative. **«Զարթօնք»:...Շաբաթ, 18 Մայիսի գիշերը, Թէաթր տիւ Լիպանի մէջ հրամցուեցաւ երաժշտական փառատօն մը, որ ամէն հանդիսատեսի, հայ կամ ոչ հայ, առիթ մը եւս տուաւ սքանչանալու նախ գործին առջեւ այն մեծատաղանդ մարդուն, որ կը կոչուի Տիգրան Չուխաճեան...: Այսօր հարիւր տարի ետք, զինք կ'ունկնդրենք նոյնքան հաճոյքով եւ աւելի հպարտութեամբ որքան Ռոսսինի մը կամ Վերտի մը: ՀԲԸՄի Երիտասարդաց Ընկերակցութիւնը աւելի արժանավայել յարգանք չէր կրնար մատուցած ըլլալ հայ երաժշտութեան եւ թատրոնին՝ քան ընտրելով Տիգրան Չուխաճեանի մէկ անծանօթ գործը, «Քէօսէ Քեհեա», որ ցարդ չէր արժանացած հայերէն ներկայացմամբ: Իսկ այն ինչ որ ներկայացուեցաւ՝ պարզապէս ակնախտիդ պատկեր էր, այն ինչ որ պարզուեցաւ՝ գոհացուց որեւէ հայ անհատը: Պետական նիւթական մեծ օժանդակութեան կարօտ եւ պաշտօնական խումբի մը գործը գլուխ հանեց հայ երիտասարդական կազմակերպութիւն մը, լիբանանեան տեղական չափանիշով: Եւ ընտրանի բազմութեամբ յորդող սրահը լիովին գնահատեց ճիգն ու ձեռնարկը»: (1st photo the Armenian Poster with the names of performing artists, conductor and director)